ترخیص کار گمرک به چه کسی گویند و چه وظایفی دارد؟

ترخیص کالا از گمرک یک فرآیند چندمرحله‌ای و تخصصی است که نیازمند دقت، دانش و هماهنگی دقیق است. متخصصین ترخیص کالا (ترخیص‌کاران) با اشراف کامل به قوانین و رویه‌های گمرکی، این مراحل را برای واردکنندگان و صادرکنندگان تسهیل می‌کنند. در ادامه، به تشریح جامع مراحل کلیدی این فرآیند می‌پردازیم:

ارزیابی اولیه و بررسی محدودیت‌های واردات/صادرات

پیش از هر اقدامی، ترخیص‌کار ابتدا به بررسی جامع کالا از نظر ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های وارداتی/صادراتی می‌پردازد. این مرحله شامل:

• شناسایی کد تعرفه (HS Code): از مشتری درخواست می‌شود تا در صورت اطلاع، کد HS کالا را ارائه دهد. این کد، یک سیستم طبقه‌بندی بین‌المللی برای کالاهاست که وضعیت قانونی کالا (آزاد، مشروط، ممنوع) و نرخ تعرفه آن را مشخص می‌کند. در صورت عدم اطلاع مشتری، ترخیص‌کار با تکیه بر تجربه و منابع تخصصی، این کد را برای محصول شناسایی می‌کند.
• بررسی مدارک اولیه: با دریافت Packing List (لیست عدل‌بندی) که حاوی جزئیات بسته‌بندی و محتویات بار است و Invoice (فاکتور خرید) که نشان‌دهنده ارزش و مشخصات تجاری کالا است، ترخیص‌کار وضعیت ورود کالا را از لحاظ قانونی بررسی می‌کند. هدف اصلی اطمینان از عدم ممنوعیت واردات یا صادرات آن کالا به کشور است. در صورت آزاد بودن ورود، مراحل بعدی آغاز می‌شود.

۲. اخذ مجوز واردات از نهادهای ذی‌ربط

این مرحله، گام حیاتی در قانونی کردن فرآیند واردات است. ترخیص‌کار با استفاده از اطلاعات کالا:

• ثبت پیش‌فاکتور: پیش‌فاکتور مربوط به کالا در سامانه‌های مربوطه (مانند سامانه جامع تجارت ایران به آدرس ntsw.ir برای ثبت سفارش) ثبت می‌شود.
• اخذ مجوز بازرگانی: با استفاده از کارت بازرگانی شرکت واردکننده کالا، اقدام به اخذ مجوزهای لازم از اداره بازرگانی مربوطه می‌شود. این مجوزها، تأییدی برای واردات کالا و آغاز فرآیند ترخیص از گمرک مورد نظر هستند. پس از دریافت این مجوزها، امکان ادامه مراحل فراهم می‌شود.

صدور بارنامه: سند مالکیت و حمل کالا

بارنامه یک سند حیاتی در فرآیند ترخیص کالا است که نقش سند مالکیت و اثبات قرارداد حمل را ایفا می‌کند. ویژگی‌های مهم بارنامه:

• قابلیت انتقال: بارنامه قابل انتقال به افراد دیگر است و نشان‌دهنده مالکیت قانونی کالا در طول مسیر حمل است.
• تأییدیه حمل و نقل: پس از تأیید نهایی مشتری، بارنامه توسط شرکت‌های کشتیرانی یا حمل و نقل مربوطه صادر و برای ترخیص‌کار ارسال می‌شود. این سند گواهی می‌کند که کالا توسط شرکت حمل‌ونقل دریافت شده و قرار است در مقصد معین (گمرک) تحویل داده شود.

دریافت قبض انبار پس از تخلیه کالا

هنگامی که کالا به گمرک مقصد می‌رسد، لازم است پیش از تحویل نهایی به صاحب کالا، در انبار گمرک تخلیه شود. این تخلیه می‌تواند به دو صورت انجام گیرد:

• کانتینر: در صورت حمل با کانتینر، کالا مستقیماً در محوطه کانتینری گمرک تخلیه می‌شود.
• بار حجمی پایین: برای کالاهایی با حجم کمتر، تخلیه در انبار عمومی گمرک صورت می‌گیرد.

پس از تخلیه و تطبیق بار با اسناد، قبض انبار صادر می‌شود. این قبض، سندی رسمی حاوی اطلاعات دقیق زیر است:

• نام مالک کالا
• وزن و نوع کالاهای تخلیه شده
• تاریخ دقیق تخلیه کالا از وسیله حمل (کشتی، کامیون، هواپیما)
• نوع بسته‌بندی و تعداد کالاها
• محل نگهداری در انبار گمرک

اظهارنامه گمرکی و اخذ کوتاژ

این مرحله، قلب فرآیند ترخیص است که شامل اظهار رسمی کالا به گمرک می‌شود:

• ثبت اظهارنامه: ترخیص‌کار وارد سامانه الکترونیکی گمرک (مانند سامانه جامع امور گمرکی - EPL) شده و اظهارنامه گمرکی مربوط به کالا را با جزئیات کامل ثبت می‌کند. این اظهارنامه شامل اطلاعاتی مانند کد تعرفه، ارزش کالا، منشأ، مقصد و تمامی مشخصات فنی و تجاری است.
• دریافت کد کوتاژ: پس از ارسال موفقیت‌آمیز اظهارنامه، یک کد ره‌گیری منحصر به فرد به نام "کوتاژ" دریافت می‌شود. این کد، شناسه پرونده گمرکی کالا در سامانه است.
• واریز حقوق ورودی: مبلغ حقوق و عوارض گمرکی بر اساس اطلاعات اظهارنامه محاسبه شده و صاحب کالا (یا ترخیص‌کار به نمایندگی از او) آن را به حساب گمرک واریز می‌کند.
• کنترل و ارزیابی: کالا پس از واریز وجوه، توسط ارزیاب گمرک (با حضور نماینده ترخیص‌کار) مورد بررسی قرار می‌گیرد. کارشناسان مربوطه در گمرک، اظهارنامه را از نظر صحت کد تعرفه، ارزش کالا، انطباق با مقررات و سایر موارد بررسی می‌کنند. در صورت تأیید، اظهارنامه ظهرنویسی می‌شود.

اخذ مجوزهای قانونی تکمیلی

پس از دریافت کوتاژ و بررسی اولیه اظهارنامه، بسته به نوع کالا، نیاز به اخذ مجوزهای خاص از سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط مشخص می‌شود. این مجوزها برای تضمین سلامت، امنیت و استاندارد بودن کالا ضروری هستند و شامل مواردی از قبیل:

• استاندارد: برای کالاهایی که مشمول استانداردهای اجباری هستند.
• تعیین ماهیت: در مواردی که نیاز به تأیید نوع و مشخصات دقیق کالا از سوی مراجع ذی‌صلاح باشد.
• وزارت دفاع: برای کالاهای دو منظوره یا دارای کاربرد نظامی.
• قرنطینه: برای محصولات کشاورزی، دامی و هر آنچه که ممکن است حامل آلودگی باشد.
• بهداشت: برای مواد غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی.
• محیط زیست: برای کالاهایی که ممکن است اثرات زیست‌محیطی داشته باشند.

ترخیص‌کار مسئول پیگیری و اخذ تمامی این مجوزها است.

بارگیری و ترخیص نهایی کالا

با تکمیل تمامی مراحل قبلی و اخذ تأییدیه‌های لازم، کالا آماده خروج از گمرک می‌شود:

• صدور مجوز بارگیری: پس از تأیید نهایی توسط کارشناس گمرک و اطمینان از پرداخت تمامی هزینه‌های عوارض و انبارداری، مجوز بارگیری صادر می‌گردد.
• بارگیری و انتقال به درب خروج: کالا بر روی وسیله نقلیه (کامیون) بارگیری شده و به سمت درب خروج گمرک هدایت می‌شود.
• کنترل نهایی و صدور مجوز خروج: در درب خروج، یک کارشناس گمرک حضور دارد که تمامی مراحل اظهار و مجوزها را به صورت نهایی کنترل می‌کند. در صورت تطابق کامل اطلاعات و تأیید صحت فرآیندها، مجوز خروج و ترخیص نهایی کالا از گمرک صادر می‌گردد.

حمل کالا به انبار معرفی شده توسط صاحب کالا

پس از خروج موفقیت‌آمیز کالا از گمرک، آخرین مرحله، انتقال آن به مقصد نهایی است:

• تهیه بارنامه بین‌شهری: برای کامیون حمل‌کننده کالا (که معمولاً مورد تأیید شرکت ترخیص‌کار است)، یک بارنامه بین‌شهری تهیه می‌شود. این بارنامه جزئیات حمل داخلی کالا را مشخص می‌کند.
• بیمه حمل و نقل: در باربری شرکت حمل و نقل، کالا بیمه می‌شود تا در برابر حوادث احتمالی در طول مسیر محافظت گردد.
• تحویل نهایی کالا: معمولاً پس از ۲۴ تا ۷۲ ساعت از زمان خروج از گمرک، کالا به انبار معرفی شده توسط صاحب کالا تحویل داده می‌شود و فرآیند ترخیص و حمل تکمیل می‌گردد.